Z udziałem m.in. dr hab. Agnieszki Leguckiej, wicedyrektor Departamentu Strategii Ministerstwa Spraw Zagranicznych, odbyło się seminarium eksperckie pt. „Ukraina w strategii polskiej polityki zagranicznej 2026–2030”.
Seminarium miało miejsce w dniu 11 maja 2026 r. na Wydziale Politologii i Dziennikarstwa UMCS i zgromadziło wielu ekspertów na co dzień zajmujących się szeroko rozumianą Europą Środkowo-Wschodnią, a w szczególności Ukrainą. Celem wydarzenia była m.in. analiza miejsca Ukrainy w polskiej strategii polityki zagranicznej na lata 2026-2030.
Wydarzenie rozpoczęła Pani dyrektor Agnieszka Legucka, która stwierdziła obecna strategia Polskiej Polityki Zagranicznej na lata 2026–2030 wypełnia lukę po dokumencie z lat 2017- 2021. Nowymi elementami w aktualnej strategii są relacje ze Stanami Zjednoczonymi. Ponadto omawiany dokument wyraźnie pokazuje, że Ukraina jest dla Polski kluczowa.
Moderatorem seminarium był prof. dr hab. Marek Pietraś – Dyrektor Instytutu Stosunków Międzynarodowych na Wydziale Politologii i Dziennikarstwa UMCS oraz Pani dr hab. Beata Surmacz, prof. UMCS. Profesor Pietraś podkreślił, że Polska jest państwem średniej wielkości o ograniczonych możliwościach kształtowania środowiska międzynarodowego. Pani profesor Surmacz z kolei zwróciła uwagę, iż Ukraina jest zupełnie innym państwem, w kontekście chociażby radzenia sobie z atakami powietrznymi ze strony Rosji, niż była 10 lat temu. Poza tym jeszcze przed wybuchem pełnoskalowej agresji ze strony Rosji na Ukrainę trudno było znaleźć wspólny interes strategiczny pomiędzy Polską a Ukrainą. Obecnie sytuacja ta znacząco się zmieniła.
Dr hab. Katarzyna Marzęda-Młynarska z Wydziału Politologii i Dziennikarstwa UMCS zauważyła, że Ukraina w przypadku eksportu swoich towarów do państw członkowskich Unii Europejskiej, będzie musiała wysyłać transporty przez terytorium naszego kraju. Dzięki temu Polska może stać się hubem logistycznym w kontekście eksportu ukraińskiej żywności dalej na zachód i skorzystać finansowo na tego typu operacjach. Poza tym „należałoby wyjść od postawienia diagnozy, gdzie mamy wspólnotę interesów z Ukrainą, a gdzie mogą wystąpić potencjalne konflikty”. Największym wyzwaniem w kontekście współpracy pomiędzy naszymi krajami będzie ukraińskie rolnictwo. Warto podkreślić różnicę chociażby w areale gospodarstwa, które w Polsce średnio wynosi około 11 hektarów, natomiast u naszego wschodniego sąsiada występują olbrzymie holdingi z kapitałem holenderskim, francuskim, niemieckim, liczące po kilka tysięcy hektarów.
Trafnymi spostrzeżeniami podzielił się także prof. dr hab. Walenty Baluk – dyrektor Centrum Europy Środkowej UMCS. Podniósł on ważną kwestię, mianowicie konieczność zdefiniowania polskich interesów w kontekście współpracy z Ukrainą. Profesor Baluk podkreślił także, że „musimy mieć świadomość, iż Polskę rozgrywają zarówno USA, jak i Rosja. Mimo tego średniej wielkości państwa takie jak Polska, mają do odegrania ważną rolę”. Warto także podkreślić, że Rosja robi wiele, aby nie tylko podbić Ukrainę, ale także zdezorganizować jej działania oraz maksymalnie ograniczyć jej potencjał. Poprzez ataki hybrydowe Rosja próbuje zdezorganizować również Polskę oraz inne państwa Europy Środkowej i Zachodniej, które twardo opowiadają się za wolną Ukrainą. Nasz kraj powinien dążyć do tego, aby Ukraina stała się członkiem NATO w możliwie szybkiej perspektywie. Tymczasem Rosja dostrzegła, że w Polsce nie ma obecnie żadnej dyskusji na temat członkostwa naszego wschodniego sąsiada w NATO. Ani Polska, ani Europa nie mogą odpuścić kwestii integracji Ukrainy ze strukturami zachodnimi, ponieważ rozszerzenie Unii Europejskiej jest ważne w kontekście bezpieczeństwa nie tylko naszego kraju, ale także całej Europy.
Kolejną prelegentką była dr hab. Justyna Misiągiewicz z UMCS, która podkreśliła niewielkie zainteresowanie ze strony polskiego Ministerstwa Energii tematem budowy hubu gazowego i możliwości sprzedaży gazu Ukrainie. Ważną kwestią jest także stworzenie strategii w wyżej wymienionym obszarze. Jednocześnie należy podkreślić, że Polska doskonale poradziła sobie w kwestii dywersyfikacji gazowej, jaka dokonała się po napaści Rosji na Ukrainę.
Na istotną kwestię zwrócił uwagę dr Grzegorz Gil – dyrektor Instytutu Europy Środkowej. W jego opinii relacje polsko-ukraińskie można porównać do zarządzania kryzysowego. „Polska powinna odegrać zdecydowanie większą rolę w tranzycie ukraińskiej żywności. Brakuje nam kompleksowego podejścia międzyresortowego do spraw związanych z Ukrainą”. Ponadto nasz wschodni sąsiad ma ogromne know how w kwestii budowy systemów antydronowych, które Polska wykorzystuje w niewystarczającym stopniu.
Dr Andrzej Szabaciuk z Wydziału Nauk Społecznych i Technicznych Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II podkreślił natomiast, iż kluczowym elementem omawianej strategii jest pokazanie, że wsparcie dla Ukrainy jest w interesie wszystkich państw członkowskich Unii Europejskiej. „W kontekście bezpieczeństwa Polska może wiele zyskać na członkostwie naszego wschodniego sąsiada w Unii Europejskiej, pod warunkiem, że Ukraina wdroży wszystkie niezbędne reformy”.
Istotną rzeczą jest znalezienie odpowiednich partnerów do realizacji strategii polskiej polityki zagranicznej po stronie ukraińskiej. Do takiego wniosku doszedł dr Andrzej Dumała z Katedry Międzynarodowych Stosunków Politycznych Wydziału Politologii i Dziennikarstwa UMCS, będący także ekspertem Team EUROPE DIRECT.
Dr Marta Drabczuk z Katedry Ruchów Politycznych i Badań Etnicznych tego samego wydziału podkreśliła, iż strategia, którą dzisiaj omawiamy dotyczy lat 2026 2030, a to jest zbyt krótki okres na integrację Ukrainy ze strukturami Unii Europejskiej. Ważną kwestią w tym kontekście jest też to, czy mamy odpowiednie narzędzia do weryfikacji gotowości naszego wschodniego sąsiada do dołączenia do wspólnoty europejskiej.
Seminarium podsumowała Pani Dyrektor Agnieszka Legucka. „Co prawda Polska jest krajem średniej wielkości, ale jesteśmy także dwudziestą gospodarką świata i mamy pewne moce sprawcze, jeśli chodzi o wpływ na politykę międzynarodową. Obecnie nasz kraj jest drugim partnerem handlowym dla Ukrainy zaraz po Chinach. Polską racją stanu jest wolna i demokratyczna Ukraina, w której zapanuje pokój. Musimy dopilnować, żeby Ukraina była państwem transparentnym i demokratycznym”.
Seminarium zorganizowaliśmy wspólnie z Centrum Kompetencji Europejskich Uniwersytetu Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie, Centrum Europy Wschodniej Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie oraz Instytutem Europy Środkowej.
